تبلیغات
nojum نجوم - بارش شهابى چیست؟

طراحی سایت

قالب وبلاگ


nojum نجوم
فلک راسقف بشکافیم و طرحی نو در اندازیم
نوشته شده در تاریخ سه شنبه 5 فروردین 1393 توسط fatemeh khoshnami

«شهاب سنگ ها» (Meteor) ذرات و تكه هاى جداشده از اجرام آسمانى هستند كه در فضا پراكنده اند. اندازه ها شهاب ها از یك ریگ كوچك شروع مى شود و در بزرگ ترین حالت به چند صدمتر مى رسد. یك شهاب سنگ مى تواند تكه اى از یك ستاره دنباله دار، یك سیارك و حتى سیارات منظومه خورشیدى باشد. منشاء بیشتر شهاب هایى كه با جو زمین برخورد مى كنند قطعات كوچكى از سر یك ستاره دنباله دار هستند. 

ستاره دنباله دار جرمى است كه به دور خورشید مدار بسیار بزرگى دارد. آنها كوه هاى بزرگى از یخ و گاز و غبار هستند كه ممكن است از خارج از منظومه خورشیدى مدارشان آغاز شود و تا نزدیكى هاى خورشید برسد. وقتى كه یك دنباله دار  در مدار خود به سمت خورشید در حركت است تحت گرانش شدید خورشید قرار مى گیرد و به خاطر گرماى بسیار خورشید منابع عظیمى از یخ و گاز خود را از دست مى دهد. تكه هایى از ستاره دنباله دار كه از آن جدا شده اند به صورت رشته هایى در فضا باقى مى مانند و با اجرامى كه در مسیر آنها قرار دارند برخورد مى كنند. هنگامى كه زمین در مسیر یكى از این رشته ها برخورد مى كند شهاب هاى آن رشته با جو زمین برخورد كرده و مى سوزند. در این هنگام ما مى توانیم برخورد شهاب ها با جو زمین را به صورت اجرامى نورانى ببینیم كه به اصطلاح در حال باریدن هستند.

یك شهاب سنگ  مى تواند قطعه اى از یك سیارك  نیز باشد. تكه هاى شهاب سنگ هایى كه از سیارك ها جدا مى شوند بیشتر از جنس آهن و سنگ هستند. تاكنون سیارك هاى تقریباً بزرگى با زمین برخورد كرده اند كه از جمله آنها مى توان به حفره معروف بزرگ آریزونا اشاره كرد كه حاصل برخورد یك سیارك كوچك در حدود ۲۵ هزار سال قبل است. در سال ۱۹۰۸ نیز شهاب سنگ بزرگى پس از عبور از جو زمین به جنگل هاى سیبرى برخورد كرد و قسمت بزرگى از این جنگل ها را سوزاند.

هر ماهى از سال دوران بارش یك بارش شهابى است. به طور مثال در ماه آذر زمان بارش شهابى جوزایى در صورت فلكى جوزا (Gemini) است و یا ماه مرداد زمان بارش شهابى برساووشى (Perseus) در صورت فلكى برساووش است. این بدین معنا است كه در آن ماه عمده شهاب هایى كه در آسمان مى بینیم در محدوده آن صورت فلكى قابل مشاهده است. هم اكنون كه ما در ماه آبان قرار داریم زمان دوره بارش شهاب هاى اسدى است كه در محدوده صورت فلكى شیر(اسد) دیده مى شود. هر بارش شهابى در یك یا چندین شب به اوج بارش خود مى رسد، یعنى بیشترین مقدار بارش اتفاق مى افتد. رصدگران زمان اوج هر بارش را به صورت روز و ساعت محاسبه مى كنند و میزان بارش شهابى را در یك ساعت به دست مى آورند. (ZHR Zenithal Hourly Rate) میانگین بارش شهاب در طول یك ساعت است كه با این حروف اختصارى نشان داده مى شود. به طور مثال گفته مى شود كه اوج بارش شهابى برساووشى در شب ۲۲ مرداد و ساعت اوج بارش (بیشترین میزان مشاهده شهاب) ساعت یك بامداد است و ZHR آن ۵۰۰ شهاب است.

بارش شهابى اسدى از جمله مهم ترین بارش هاى شهابى در طول سال است كه بازه آن در ماه آبان است و در روزهاى پایانى این ماه بارش به اوج خود مى رسد. محدوده مشاهده بارش هاى اسدى در اطراف صورت فلكى شیر(اسد) است. شهاب هاى اسدى جزء سریع ترین شهاب ها هستند و به همین دلیل به شكل نور سفیدرنگى دیده مى شوند. سرعت این شهاب ها بین ۷۰ تا ۷۵ كیلومتر در ثانیه است.

 

• تاریخچه  رصد بارش شهابى اسدى

براى نخستین بار منجمان مصرى در سال ۹۰۲ میلادى، بارش شهابى اسدى را رصد كردند. آنها بارش شهاب ها را به سقوط باران گونه ستاره ها تشبیه كردند. در بارش هاى بعدى منجمان چینى، ژاپنى، پرتغالى، فرانسوى و منجمان مسلمان (بارش ۱۲۰۲ میلادى) بارش اسدى را ثبت كردند.

در واپسین سال قرن هجدهم بسیارى از دریانوردان و ساكنان آمریكا بارش پربار اسدى آن سال را رصد كردند. در سال۱۸۳۳ میزان بارش شهاب هاى اسدى در ساعت اوج خود به هزاران عدد شهاب رسید. مردمى كه در آن زمان شاهد این بارش بودند فكر مى كردند كه دنیا به پایان رسیده است و همه چیز در حال نابودى است. اما منجمان كه مى دانستند این واقعه بارش شهابى است با مشاهده دقیق شهاب ها، كانون بارش را مشخص كرده و میزان شهاب ها و زمان اوج شها ب باران را به دست آوردند.

«هاینریش اولبرس» چهار سال بعد در سال ،۱۸۳۷ با بررسى بارش هاى اسدى در دهه هاى گذشته، دوره فعالیت این بارش را ۳۳ یا ۳۴ سال تعیین كرد. در روزهاى پایانى سال۱۸۶۵ «ارنست تمپل» دنباله دارى را از قدر ظاهرى شش در صورت فلكى خرس بزرگ (دب اكبر) كشف كرد. در ابتداى سال بعد منجمى در رصدخانه  هاروارد با نام «تاتل» نیز به طور مستقل موفق به كشف این دنباله دار شد. بدین ترتیب این دنباله دار به اسم هر دو منجمى كه آن را در یك محدوده زمانى كشف كرده بودند گذاشته شد. دنباله دار «تمپل- تاتل» در دوازدهم ژانویه ۱۸۶۶ به حضیض خود رسید. در سال هاى ۱۸۹۹ و ۱۹۳۳ بر خلاف پیش بینى ها تعداد شهاب هاى بارش اسدى كم بود. علت آن اثر اختلالات گرانشى دو سیاره مشترى و زحل بود كه گاهى باعث دور شدن توده ذرات دنباله دار از مدار زمین مى شود. بارش اسدى در سال ۱۹۶۶ بسیار پربار بود. در این بارش در مدت كوتاهى آسمان پر از شهاب هایى بود كه با جو زمین برخورد مى كردند. در آمریكاى شمالى رصدگرانى بودند كه بیش از ۳۰شهاب را در یك ثانیه در گزارش هایشان به ثبت رسانده بودند.

دنباله دار «تمپل- تاتل» در آخرین گذر خود در ۹ اسفند ۱۳۷۷ به حضیض مدارش (نزدیك ترین فاصله با زمین) رسید. در این سال اوج بارش در سپیده دم ۲۶ آبان یعنى ۲۰ ساعت زودتر از زمان پیش بینى شده، رخ داد و برنامه ریزى بسیارى از رصدگران شهاب را به هم ریخت و افراد زیادى نتوانستند اوج این بارش را مشاهده كنند. علت این اتفاق برخورد رشته اى از ذرات به جا مانده از گذر دنباله دار «تمپل- تاتل» در سال۱۳۳۳ میلادى با زمین بود. این توده داراى ذرات بزرگترى بود كه در نتیجه تعداد آذر گوى هاى آن بیش از حد معمول بود. در سال ۱۳۷۸ میزان بارش شهاب هاى اسدى در ساعت اوج خود به ۳۷۰۰ شهاب رسید. بسیارى از ساكنان غرب آسیا از جمله مردم ایران توانستند این شهاب باران بى نظیر را در آسمان مشاهده كنند. در سال ۱۳۷۹ تعداد میزان بارش شهاب ها در زمان اوج بارش ۵۰۰ و در سال هاى ۱۳۸۰ و۱۳۸۱ بارش اسدى به حدود ۳۰۰۰رسید. بر طبق پیش بینى ها دوره رگبارهاى شهاب هاى اسدى به پایان رسیده است.

منبع: noojum.com





طبقه بندی: مقالات نجومی،
.: Weblog Themes By Pichak :.